કેવી રીતે વાપરવું
- સમયગાળાના અંતે બાકી લેણાં (accounts receivable) નાખો.
- એ જ સમયગાળાનું ફક્ત ઉધાર વેચાણ (credit sales) નાખો, રોકડ વેચાણ નહીં.
- સમયગાળાના દિવસ નાખો: મહિનો 30 કે ત્રિમાસિક 90.
- DSO અને દરેક દિવસના DSO જેટલી અટકેલી વર્કિંગ કેપિટલ વાંચો.
નિયમ સરળ ભાષામાં
સૂત્ર: DSO = (બાકી લેણાં ÷ ઉધાર વેચાણ) × સમયગાળાના દિવસ. ત્રિમાસિક ₹2 કરોડના ઉધાર વેચાણ પર ₹60 લાખ બાકી હોય તો DSO 27 દિવસ થાય. ₹2 કરોડ પ્રતિ ત્રિમાસિક વેચાણ પર DSO નો દરેક દિવસ આશરે ₹2.2 લાખ વર્કિંગ કેપિટલ બરાબર છે.
DSO ને તમારી જાહેર કરેલી ઉધાર મુદત સાથે સરખાવો. તમે 30 દિવસ આપો છો અને DSO 75 છે, તો તમારાં અડધાં લેણાં મુદત વીતી ગયેલાં છે; એટલે મુશ્કેલી વેચાણમાં નહીં, ઉઘરાણીમાં છે. દર મહિને અને દરેક ગ્રાહક પ્રમાણે ટ્રેક કરો; જે ગ્રાહકો આંકડો ઊંચો કરે છે તેમને એડવાન્સ, mandate કે કાનૂની પગલાં તરફ લઈ જાઓ.
રોકડ વેચાણ લેણાં ઊભાં કરતું નથી, તેથી કુલ વેચાણ લેવાથી DSO ઓછો દેખાય; હંમેશાં ઉધાર વેચાણ લો. મહિનો કે ત્રિમાસિક, જે લો તે સતત એ જ લો. મોસમી ધંધાએ (જેમ કે સુરતનો તહેવારી સાડી વેપાર) ગયા વર્ષના એ જ સમયગાળા સાથે સરખામણી કરવી.
DSO ઘટાડવાની રીતો: વેચાણ વખતે UPI Autopay કે NACH mandate લો, WhatsApp, SMS અને ઈમેલ પર નિયમિત ઓટોમેટિક રિમાઇન્ડર મોકલો, ઉધાર આપતા પહેલાં ખરીદનારનો GSTIN FundRaksha Trust પર તપાસો, અને 60 દિવસથી જૂનાં ખાતાં વકીલને સોંપો. યાદ રાખો કે MSME સપ્લાયરને કાયદેસર 45 દિવસમાં પેમેન્ટનો હક છે. FundRaksha મફત સલાહ પછી 24 કલાકમાં નોટિસ મોકલે છે.
ઉદાહરણ
રાજકોટના એક કાસ્ટિંગ યુનિટનું ત્રિમાસિક ઉધાર વેચાણ ₹2 કરોડ છે અને ત્રિમાસિકના અંતે ₹60 લાખ બાકી છે: DSO = 60 ÷ 200 × 90 = 27 દિવસ. જો બાકી ₹1 કરોડ હોત તો DSO 45 દિવસ થાત; 18 દિવસનો ફરક આશરે ₹40 લાખ અટકેલી વર્કિંગ કેપિટલ બરાબર છે.