बँकेचा रिटर्न मेमो (return memo) मिळाल्यापासून 30 दिवसांत चेक देणाऱ्याला लेखी नोटीस पाठवा. नोटीस मिळाल्यानंतर त्याला पैसे भरण्यासाठी 15 दिवस मिळतात. त्याने न भरल्यास पुढील 1 महिन्यात दंडाधिकारी न्यायालयात फिर्याद (complaint) दाखल करा. गुन्हा सिद्ध झाल्यास 2 वर्षांपर्यंत कारावास किंवा चेकच्या रकमेच्या दुप्पटपर्यंत दंड किंवा दोन्ही होऊ शकतात.
चेक बाउन्स झाल्यावर लगेच काय करावे
- मूळ चेक आणि बँकेचा रिटर्न मेमो (cheque return memo) जपून ठेवा. त्यांची झेरॉक्स काढा.
- रिटर्न मेमो कोणत्या तारखेला मिळाला ते नोंदवा. 30 दिवसांची गणना तिथून सुरू होते.
- चेक कोणत्या बिलासाठी किंवा थकबाकीसाठी दिला होता, त्याची कागदपत्रे गोळा करा.
- खरेदीदाराशी फक्त फोनवर बोलून वेळ घालवू नका. नोटिशीची मुदत चालू आहे.
चेक "funds insufficient" किंवा "exceeds arrangement" या कारणाने परत आला असेल तर Section 138 थेट लागू होते. "Stop payment" किंवा "account closed" प्रकरणांतही सामान्यतः फिर्याद दाखल करता येते.
Section 138 ची कालमर्यादा
| पायरी | मुदत |
|---|---|
| चेक बँकेत जमा | चेकच्या वैधतेच्या कालावधीत |
| कायदेशीर नोटीस (demand notice) | रिटर्न मेमो मिळाल्यापासून 30 दिवसांत |
| चेक देणाऱ्याने पैसे भरणे | नोटीस मिळाल्यापासून 15 दिवसांत |
| न्यायालयात फिर्याद | 15 दिवस संपल्यानंतर 1 महिन्याच्या आत |
तुमच्या तारखा मोजण्यासाठी cheque bounce timeline कॅल्क्युलेटर वापरा.
नोटिशीनंतर काय होते
अनेक खरेदीदार Section 138 ची नोटीस मिळताच पैसे भरतात, कारण हे फौजदारी (criminal) प्रकरण आहे. FundRaksha चे वकील नोटीस ई-नोटीस आणि रजिस्टर्ड पोस्टने पाठवतात, डिलिव्हरीचा पुरावा जपतात आणि खरेदीदाराशी वाटाघाटी करतात. 60% प्रकरणे न्यायालयापूर्वीच मिटतात.
पैसे न मिळाल्यास तोच वकील योग्य दंडाधिकारी न्यायालयात फिर्याद दाखल करतो आणि सुनावणीला हजर राहतो. चेकसोबत थकीत बिलासाठी दिवाणी दावाही समांतर चालू शकतो.
महाराष्ट्रातील चेक बाउन्स प्रकरणे
मुंबई, पुणे, नागपूर आणि औरंगाबाद येथील व्यापारात पोस्ट-डेटेड चेकवर (post-dated cheque) उधारी खूप सामान्य आहे. चेक बाउन्स झाल्यास वेळ गमावू नका. मोफत सल्ला मध्ये तुमच्या तारखा तपासून पुढील मार्ग सांगू. इंग्रजीत: cheque bounce recovery. राज्याची माहिती: महाराष्ट्र.
Last reviewed: 2026-10-08. Information for Indian businesses; not legal advice.