બેંકનો રિટર્ન મેમો (return memo) મળ્યાના 30 દિવસમાં ચેક આપનારને લેખિત નોટિસ મોકલો. નોટિસ મળ્યા પછી તેને 15 દિવસ ચૂકવવા માટે મળે છે. તે ન ચૂકવે તો પછીના 1 મહિનામાં મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટમાં ફરિયાદ (complaint) કરો. ગુનો સાબિત થાય તો 2 વર્ષ સુધીની કેદ કે ચેકની રકમના બમણા સુધીનો દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે.
ચેક બાઉન્સ થાય ત્યારે તરત શું કરવું
- મૂળ ચેક અને બેંકનો રિટર્ન મેમો (cheque return memo) સાચવીને રાખો. તેની ફોટોકોપી કરો.
- રિટર્ન મેમો કઈ તારીખે મળ્યો તે નોંધો. 30 દિવસની ગણતરી ત્યાંથી શરૂ થાય છે.
- ચેક કયા બિલ કે બાકી રકમ સામે આપ્યો હતો, તેના દસ્તાવેજ ભેગા કરો.
- ખરીદનાર સાથે ફક્ત ફોન પર વાત કરીને સમય બગાડશો નહીં. નોટિસની મુદત ચાલુ છે.
ચેક "funds insufficient" કે "exceeds arrangement" કારણથી પાછો આવ્યો હોય તો Section 138 સીધી લાગુ પડે છે. "Stop payment" કે "account closed" ના કેસમાં પણ સામાન્ય રીતે ફરિયાદ થઈ શકે છે.
Section 138 ની સમયરેખા
| પગલું | સમયમર્યાદા |
|---|---|
| ચેક બેંકમાં જમા | ચેકની માન્યતા દરમિયાન |
| કાનૂની નોટિસ (demand notice) | રિટર્ન મેમો મળ્યાના 30 દિવસમાં |
| ચેક આપનાર ચૂકવે | નોટિસ મળ્યાના 15 દિવસમાં |
| કોર્ટમાં ફરિયાદ | 15 દિવસ પૂરા થયા પછી 1 મહિનામાં |
તમારી તારીખો ગણવા માટે cheque bounce timeline કેલ્ક્યુલેટર વાપરો.
નોટિસ પછી શું થાય છે
ઘણા ખરીદનાર Section 138 ની નોટિસ મળતાં જ ચૂકવી દે છે, કારણ કે આ ફોજદારી (criminal) કેસ છે. FundRaksha ના વકીલ નોટિસ ઈ-નોટિસ અને રજિસ્ટર્ડ પોસ્ટથી મોકલે છે, ડિલિવરીનો પુરાવો સાચવે છે અને ખરીદનાર સાથે વાટાઘાટ કરે છે. 60% કેસ કોર્ટ પહેલાં પૂરા થાય છે.
ચુકવણી ન થાય તો એ જ વકીલ યોગ્ય મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટમાં ફરિયાદ દાખલ કરે છે અને સુનાવણીમાં હાજર રહે છે. ચેક ઉપરાંત બાકી બિલ માટે સિવિલ દાવો પણ સાથે ચાલી શકે છે.
ગુજરાતમાં ચેક બાઉન્સ કેસ
સુરત, અમદાવાદ, રાજકોટ અને વડોદરા ના વેપારમાં પોસ્ટ-ડેટેડ ચેક (post-dated cheque) પર ઉધાર ખૂબ સામાન્ય છે. ચેક બાઉન્સ થાય તો સમય ગુમાવશો નહીં. મફત સલાહ માં તમારી તારીખો તપાસીને આગળનો રસ્તો જણાવીશું. અંગ્રેજીમાં: cheque bounce recovery. રાજ્યની વિગત: ગુજરાત.
Last reviewed: 2026-10-08. Information for Indian businesses; not legal advice.